บทที่ 1 ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกายวิภาคและสรีรวิทยา

ความหมาย

กายวิภาคศาตร์ (anatomy) เป็นศาสตร์หรือแขนงของการศึกษาอย่างวิทยาศาสตร์ เป็นวิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับโครงสร้างของร่างกายของสัตว์และมนุษย์ รวมทั้งตำแหน่งและที่ตั้ง(anatomy เริ่มครั้งแรกในประเทศอียิปต์ ในกลางศตวรรษที่ 4 Hippocrates  ได้สอนวิชานี้ในประเทศกรีก ใน คศ. 384-322 Aristotle เป็นผู้ริเริ่มใช้คำว่า “ anatome”ซึ่งเป็นคำกรีก หมายถึง“cutting up “  เรียกว่า “ชำแหละ”  การชำแหละ (dissection) )

สรีรวิทยา(Physiology)เป็นวิชาที่ว่าด้วยหน้าที่การทำงานของอวัยวะต่าง ๆของร่างกายในภาวะที่ปกติ

สาขาวิชากายวิภาศาสตร์

MicroscopicAnatomyหมายถึง การศึกษาโครงสร้างของสัตว์และพืช เป็นรายละเอียดขนาดเล็กๆ โดยใช้กล้องจุลทรรศน์ (Microscope)

Gross anatomyหมายถึงการศึกษาโครงสร้างของร่างกายด้วยตาเปล่า โดยใช้เครื่องมือชำแหละช่วย

Developmental Anatomyหมายถึงการศึกษา การเปลี่ยนแปลงของสิ่งมีชีวิตตั้งแต่เริ่มการปฏิสนธิ(Fertilized egg) จนถึงตอนที่ร่างกายของมนุษย์เติบโตเต็มที่

Neuroanatomyเป็นการศึกษาเกี่ยวกับระบบประสาท ซึ่งมีหน้าที่ควบคุมและร่วมมือกับอวัยวะหรือโครงสร้างอื่นๆให้ดำเนินไปด้วยดี

คำศัพท์ทางกายวิภาคศาสตร์

  • Anatomical  positionหมายถึงร่างกายที่อยู่ในท่ายืนตรงตามองไป ข้างหน้าแขนขา ชิดลำตัวหันฝ่ามือไปข้างหน้า
cats-crop

ภาพ : ท่ายืนทางกายวิภาค

  • Longitudinalเกี่ยวกับตามความยาวของร่างกาย
  • median planeแบ่งร่างกายในแนวตั้งออกเป็นสองส่วนเท่ากัน หรือสามารถเรียกเป็น midsagittal planeได้ แต่จะมีอีกหนึ่งเพลนที่เป็นแนวขนานกับ median plane แต่ไม่ได้ผ่านตรงกลาง โดยทั่วไปจะเรียกว่า sagittal planeซึ่งแบ่งลำตัวออกเป็นด้านซ้ายขวา
  • frontal/coronal planeแบ่งร่างกายออกเป็นส่วนหน้ากับส่วนหลัง
  • horizontal/transverse/axial planeแบ่งร่างกายออกเป็นส่วนบนและส่วนล่าง
2

ภาพ : การแบ่งพื้นที่ของร่างกาย

 

Superior ข้างบน
Inferior ข้างล่าง
Anterior ส่วนหน้า
Posterior ส่วนหลัง
Dorsal ส่วนหลัง  หรือ ด้านหลัง
Ventral ส่วนหน้า   ด้านหน้า  หรือ ด้านท้อง
Cranial ใกล้ศีรษะมากกว่า
Cephalic หมายถึงใกล้ศีรษะมากกว่า
Caudal ใกล้เท้ามากกว่า
Medial ด้านใน   หรือด้านใกล้แนวกลางลำตัว
Lateral ด้านข้าง
Proximal ใกล้ลำตัว   หรือส่วนต้น
Distal ไกลลำตัว   หรือส่วนปลาย
Superficial ใกล้ผิว  หรือตื้น
Deep ลึก

 

3
ภาพ: การแสดงคำศัพท์ทางกายวิภาค

 

ช่องว่างภายในร่างกาย (Body Cavity)

         ร่างกายของมนุษย์ประกอบด้วยช่องว่างภายในร่างกาย 2 ช่องหลัก คือช่องว่างทางด้านหลัง (dorsal cavity)  และช่องว่างทางด้านหน้า (ventral cavity) ช่องว่างของร่างกายเปรียบเสมือนเกราะที่ป้องกันอวัยวะภายใน   โดย  dorsal cavity  ประกอบไปด้วยสมอง ไขสันหลัง ส่วน ventral cavity จะประกอบไปด้วยอวัยวะภายในช่องอก  ช่องท้อง และอุ้งเชิงกราน

ช่องว่างทางด้านหน้า (ventral cavity)

ช่องว่างทางด้านหน้าเป็นช่องว่างในส่วนของลำตัวซึ่งอยู่หน้าต่อกระดูกสันหลัง และหลังต่อกระดูกหน้าอก (sternum) และกล้ามเนื้อที่ประกอบเป็นผนังหน้าท้อง  ประกอบด้วย 2 ช่องคือช่องอก (thoracic cavity) และช่องท้องและเชิงกราน (abdominalpelvic cavity)

1.ช่องอก (thoracic cavity)

ช่องอก ประกอบไปด้วย หัวใจ ปอด หลอดลม กล่องเสียง หลอดอาหาร  ต่อมไธมัส และเส้นเลือดใหญ่จำนวนมาก ผนังของช่องอกคือกล้ามเนื้อและกระดูก ในช่องอกประกอบด้วยช่องย่อยๆ คือช่องรอบหัวใจ (pericardial cavity) ภายในช่องนี้เป็นหัวใจ    และช่องปอด (pleural cavity) ซึ่งมีซ้ายขวา ภายในช่องนี้เป็นปอด  ส่วนช่องตรงกลางของช่องอก เรียกว่า mediastinum ภายในบรรจุด้วย หัวใจ เส้นเลือดใหญ่ที่หัวใจ  ต่อมไธมัส   หลอดลม และหลอดอาหาร  โดยปอดจะอยู่ด้านนอก mediastinum

2.ช่องท้องและเชิงกราน (abdominalpelvic cavity) 

ช่องท้องและเชิงกราน แยกออกจากช่องอกโดยกะบังลม โดยประกอบไปด้วยช่องท้อง (abdominal cavity)  และช่องเชิงกราน (pelvic cavity)   ภายในช่องท้องประกอบด้วยอวัยวะของระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ ตับ ถุงน้ำดี  กระเพาะอาหาร ตับอ่อน ไต ลำไส้เล็ก และลำไส้ใหญ่  ส่วนช่องเชิงกราน ประกอบด้วยอวัยวะภายในของระบบสืบพันธุ์  บางส่วนของลำไส้ใหญ่  ไส้ตรง และกระเพาะปัสสาวะ

ช่องว่างทางด้านหลัง (dorsal cavity)

ช่องว่างร่างกายทางด้านหลังประกอบไปด้วยระบบประสาทส่วนกลาง ได้แก่ สมองและไขสันหลัง ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 2 ช่องย่อย คือ cranial cavity ซึ่งเป็นช่องว่างภายในกะโหลกศีรษะ ภายในช่องนี้บรรจุด้วยสมอง    และ spinal cavity เป็นช่องภายในกระดูกสันหลัง ภายในช่องนี้บรรจุด้วยไขสันหลัง

4

ภาพ : ช่องต่างๆของร่างกาย

 

 

อ้างอิง

https://www.google.co.th/search?q=anatomical+position&biw=1366&bih=650&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0ahUKEwj9p5j-5snLAhWFuRQKHYQXAZ4Q_AUIBigB#imgrc=dEPB1JISo7KFNM%3A